فرصت

چند وقتی بود می خواستم مباحثی را در مورد نقش اجتماعی زنان دسته بندی کنم، اما وقت نمی شد. تا اینکه برای ایام فاطمیه، شد یک جزوه در سایت ایام. نقش اجتماعی زنان از دیدگاه امام خمینی (ره) و امام خامنه ای.

فهرست عناوین اصلی جزوه به قرار زیر است:

·         همه مسئولند

·         بیش از 50 درصد!  

·         جمع کردن بین رشد فردی، وظایف خانوادگی و اجتماعی

·         الگوی زن مسلمان

·         نقش دوسویه زنان و انقلاب اسلامی

·         ایمان آگاهانه؛ سرمایه حضور اجتماعی زنان    

·         الگو گیری زنان دیگر کشورها از زنان ایران

·         عفت، حیا و حجاب؛ ویژگی های حضور اجتماعی زنان

·         چادر، بهترین نوع حجاب

·         اشتغال زنان

·         اشتغال زنان، مسئله درجه اول زنان نیست!

·         رعایت شایسته سالاری و تخصص، بدون تعصب جنسیتی در احراز مسئولیتها

·         رعایت دستورات فقه و قانون در تصدی مسئولیتها توسط زنان     

·         رعایت فطرت و طبیعت زن در اشتغال زنان

·         عدم غفلت از خانواده در اشتغال زنان

·         عدم اختلاط و رعایت محرم و نا محرم در اشتغال زنان

                ·         ذات شغل زن، خضوع در برابر مرد نباشد

بنظرم، مهم ترین بحث در این جزوه، اصل نقش آفرینی اجتماعی است بعنوان یک تکلیف و مسئولیت دینی که از ایمانی آگاهانه برخاسته. مسئولیتی که زن و مرد نمی شناسد، و همه مکلف به آنند. فقط مقتضیات جنسیت ها است که تغییر ایجاد می کند در نحوه نقش آفرینی.

از آنجا که این نقش آفرینی، تکلیفی دینی است، در کنار همه تکالیف دیگر دیده می شود. از جمله مسئولیت ها در قبال فرد و خانواده. که خانواده، زمینه مقدم و اصلی است برای نقش آفرینی هم برای زن و هم برای مرد. و این نقش اجتماعی، با ویژگی های اصلی حجاب و حیا و عفاف همراه است. در این زمینه، از سویی الگویی فاطمی و زینبی داشتن و از سوی دیگر الگو قرار گرفتن برای دیگران مسئله ای اساسی است.

در زیرمجموعه نقش آفرینی اجتماعی، بحث اشتغال نیز مطرح می شود که معتقدیم در بحث زنان، مسئله اول برای زنان نیست. اشتغال و احراز مسئولیت مستقیم را که می تواند یکی از عرصه های نقش آفرینی باشد یا نباشد، تدابیری کاملا عقلانی هدایت می کنند.

مهم ترین و جالب ترین بحث، عدم تعصب جنسیتی است در این فضا. که اگر می گوییم زن بیاید وسط کار، نه آمدن زن، بماهو آمدن زن؛ بلکه آمدن برای یک هدفی است و آن، رفع نیازهای انقلاب اسلامی است. پس تعارف نداریم و با آدم ها با تعصب جنسیتی نگاه نمی کنیم. کسی که پا در عرصه مسئولیت می گذارد، مسئول است و اگر تخصص نداشته باشد و شایسته نباشد، خائن است، چه زن باشد و چه مرد.

شاید بتوان عرصه اشتغال برای زن را در یک فضای سه بعدی تصور کرد. یک بحث در مورد موضوعات و عناوین متعدد و مختلف شغلی و اصل ورود زن به آن شغل است که در سطح بررسی می شود. مسئله دیگر، ترفیع مسئولیتهاست، که ارتفاع را می سازد.

در این تمثیل، برای کسب مسئولیت در مشاغل مختلف (سطح)، از لحاظ کلی، شغل باید برای ورود، دو ویژگی سلبی و ایجابی داشته باشد. هماهنگی و همراهی با فطرت و طبیعت زن و تخصص داشتن زن از ویژگی های ایجابی است. رعایت فقه و قانون اساسی، عدم غفلت از خانواده، عدم بی بندوباری و اختلاط، عدم خضوع در برابر مرد، از ویژگی های سلبی شغل است.

در زمینه ترفیع و کسب درجات بالاتر هم (ارتفاع)، مهم ترین مسئله، تخصص و شایسته بودن شاغل است. یعنی اگر در شغلی با توجه به ویژگی های سلبی و ایجابی، حضور زن بلامانع بود، ترفیع مسئولیت فقط با شاخص شایستگی و تخصص فرد سنجیده می شود.

در این فضای سه بعدی، استوانه ها، مکانهایی هستند که زن نمی تواند ورود پیدا کند و در نتیجه ترفیع هم معنایی ندارد. دیگر فضاهای موجود، جاهایی هستند که زن می تواند وارد شود، و در صورت شایستگی، ترفیع هم پیدا کند در مسئولیت.

بنظر می آید می توان مسامحتا قوای جامعه را به عقل و غضب و شهوت تقسیم کرد و تدابیر برای همه امور جامعه و از جمله مسئولیت های اجتماعی زن، در راستایی است که عقل بر جامعه مسلط باشد؛ به دور از رهبری غضب و شهوت. اصرار بر تخصص و شایسته سالاری و عدم تعصب جنسیتی و رعایت ویژگی های سلبی و ایجابی در شغل و حضور اجتماعی زن، مصادیق خوبی هستند بر این ادعا.[i]