سفره های انتخاباتی!
بسم الله
دو سال پیش -همان سال 88 به یاد ماندنی!- مطلبی نوشته بودم با موضوع آسیب شناسی تبلیغات در انتخابات مجلس شورای اسلامی، که در ویژه نامه روز مجلس -دهم آذر ماه- روزنامه خراسان که اسمش "میراث مدرس"بود، با مقادیری جرّاحی! چاپ شد.
گرفت و گیرهایی از تبلیغات انتخاباتی در این نوشته فهرست شده اند که هنوز که هنوز است، گریبان گیر نامزدها و مردم است.
همین هفته از طرف یکی از کاندیداهای آشنا، پیغام گله رسید که چرا روز جمعه که وقت داشتید نیامدید برایمان تبلیغات کنید؟! با ماشین و پوسترها و ... دور و اطراف شهر می چرخیدید، ناهارتان را هم می خوردید و می رفتید!! این بنده خدا، این هفته هر جا سخنرانی تبلیغاتی داشت و دارد، شام و ناهار هم به ملت میدهد!!
گرسنه ای اگر باشد و سخنرانیهای این آقا را رصد کند، این یک هفته سیر خواهد خوابید تا انتخابات بعدی!!
بگذریم، این هم از "سفره های انتخاباتی" که به نظرم در این روزها هم صادق است:
بسم الله الرحمن الرحیم
یُستَدَلُّ علَی اِدبارِ الدّوَلِ بأربع: تضییعُ الأصول، و التمسّک بالفروع، و تقدیم الأراذل، و تأخیر الأفاضل.چهار چیز نشانهی نگون بختی حکومتهاست: فروگذاشتن اصلها، اهمیت دادن به فرعها، جلوانداختن افراد فرومایه و عقب نگه داشتن افراد برتر و شایسته.
امام علی علیه السلام
وقتی قرار است انتخابی صورت گیرد، انتخاب کننده باید با دانش و آگاهی که در مورد گزینههای خود پیدا کرده، بهترین انتخاب را انجام دهد
حال اگر موضوعاین انتخاب، گزینش افرادی باشد که قرار است وکیل و نمایندهی او در تصمیم سازیها و تصمیم گیریهای مهم باشند، لزوم داشتناین شناخت و آگاهی کافی نسبت به آنها، روشنتر و بدیهی مینماید.
در نظامیکه مبنای آن مردم سالاری دینی است و حکومت آن اسلامی، انتخابات و تشکیل مجلسی از منتخبین مردم که تسهیل کنندهی تعامل و هم افزایی اندیشهها و حرکت به سمت آرمانهای جامعه اسلامیباشد، ابزاری لازم و مفید برای رشد و تکامل جامعه و فرد فرد اعضای آن است؛ چه انتخاب کننده و چه انتخاب شونده.
استفادهی صحیح ازاین ابزار مقدماتی دارد که برای رسیدن به نتیجه خوب، باید آنها را فراهم کرد.
"شناخت" و "انتخاب آگاهانه" نیز از همین مسایل پایهای هستند که دستیابی به آن، وظیفهی هر دو، هم انتخابگر و هم انتخاب شونده است.
در انتخابات مجلس شورای اسلامی، کسی که خود را لایق، توانا و مکلف به نمایندگی بخشی از جامعه میداند نیز وظیفه دارد که صلاحیتها و تواناییهای خود را صادقانه با مردم بازگو کند تا در کنار سایرین، در معرض انتخاب قرار بگیرد. "سایرین"ی که حتی بعضی از آنها لیاقت و توانایی کافی برایاین کار ندارند و یا اهدافی به جز خدمت خدا و خلق دارند، اما با ظاهر مقبولشان به میدان انتخاب شدن رسیدهاند.
تبلیغات انتخاباتی، میدانی برای عرضهاین اطلاعات و مواد لازم برای تصمیم گیری به جامعه است. موادی که به گفته حضرت امام خمینی (ره)، شناسایی سوابق و روحیات و خصوصیات دینی-سیاسی نامزدهاست.
اما از آنجا که انتخابات و تبلیغات آن، بیش از آنکه سیاسی باشد، فرایندی فرهنگی و انسانی است که در جامعهای در حال رشد انجام میشود، جامعهای که در مسیر کمال است ولی هنوز به مطلوب خود نرسیده است، میتواند دستخوش آسیبها و آفاتی شود که آن را از مفهوم و کارکردهای اصلیاش دور کند.
آسیبهایی که دراین سالها، به صورت مشخص و شناخته شده و گاه پنهان و نامحسوس، به سراغ تبلیغات انتخاباتی مجلس آمدهاند، زمانی گریبان محتوای آن را گرفتهاند و گاه نیز قالبها و روشها را متاثر کردهاند.
آسیبهایی که حتی در تبلیغات کسانی که خود را پای بند اخلاقیات و اسلام میدانند نیز، نمودهایی داشته است.
اگر بخواهیم ازاین آسیبها، فهرستی مختصر تهیه کنیم تا شاید قدمی در شناخت عمومی و بعد رفع آن باشد، سیاههایاین چنین به دست خواهد آمد:
1- کسانی که احساس تکلیف یا ادعای نمایندگی ملت را دارند، ناگزیر از معرفی خود به مردم با تبلیغات و استفاده از ابزارهای موجود هستند واین کار به هر حال هزینهای دارد. در این میان عدهای با صرف مبالغ گزاف و نامعقول که معمولا از منبع تامین آن نیز نشانی روشنی نمیدهند، چنان فضای عمومیجامعه را قبضه میکنند که رای دهندگان را با نوعی بمباران تبلیغاتی و فقط با هدف تاثیرگذاری بر تصمیم آنها و "برنده"، و نه "منتخب" شدن خود، مواجه میکنند. ولخرجی و ریخت و پاش بیحساب در قالبهایی زشتتر از حتی اسراف مثل توزیع پول و سفره گستردنهایی که دیده و شنیده میشوند، به نوعی تحقیر، توهین به شعور و رشوه دادن به مخاطب است، در مقابل اصل آگاهی دادن و افزایش سطح درک سیاسی و اجتماعی او.
ازطرف دیگر، نامزدهایی که دستشان برای تامین هزینههای این چنین، به جایی نمیرسد یا نمیخواهند به این روشهای ناصواب کاری کنند، دراین فضای ناعادلانه به حاشیه میروند و کمتر میتوانند به معرفی خود، برنامه، توانایی و صلاحیتشان بپردازند. دراین صورت بخشهای زیادی از جامعه، از شناختن گزینهای که میتواند اصلح باشد، محروم میشوند.
همچنین صرف این هزینهها، نامزدهای انتخابات را که قرار است به عنوان نماینده و امین ملت به مرکز تصمیم سازی و تصمیم گیریهای کلان ملی در عالی ترین سطوح تخصصی بروند، وامدار تامین کنندگان آن کرده، نمایندهی فردا را از استقلال و اتخاذ تصمیمات کارشناسانه و مصلحانه دور میکند و به سمت گرایشات و منافع گروهها و حزبها سوق میدهد.
2- تبلیغات با هر روشی که انجام شود، هدف آن باید اطلاع رسانی صادقانه و شفاف از آنچه که مردم برای انتخاب آگاهانه بدان نیاز دارند باشد.
استفادهی نادرست از عناوین و بزرگنمایی در مورد سوابق و تواناییها از راستگویی و حقیقت دور است. کسی که شاید همین دیروز دانشجوی دورهی دکتری شده، در تبلیغات خود از عنوان دکتر استفاده میکند و شعارهایی میدهد که خود نیز میداند در توان او نیست. همچنین استفاده از شهرت و مقبولیت دیگران برای بالا کشیدن خود، حتی بدون اطلاع آن افراد، فاصله گرفتن از صداقت و حقیقت گویی است.
3- پرداختن به سایر نامزدها و تخریب و تحقیر آنان، به جای معرفی خود و مهیا کردن زمینه برای مقایسه منطقی بین نامزدها، آسیب دیگری است که فضای آرام جامعه را به سوی التهاب و سخت تر شدن تشخیص اصلح می برد. همچنین این نوع تبلیغات بر جو عمومی بعد از انتخابات نیز اثر ناصواب خود را می گذارد. مسلم این است که مردم سالاری دینی، نمی تواند با تبلیغات غیر دینی و غیر اخلاقی حاکم شود.
4- به ندرت پیدا میشوند تبلیغاتی که محتوای آن، ارائه ی برنامه ی واقعی و کارشناسانه ی نامزد باشد. بسیاری از نامزدها هنگام تصمیم به شرکت در انتخابات و تبلیغات خود، حتی در مورد اینکه در چه کمیسیونی فعالیت خواهند کرد، آگاهی و تصمیمی ندارند. کلی گویی و بهره برداری از اصطلاحات دهان پرکن، بدون ارائه تعریف و روش روشن دستیابی به آنها، تنها چیزی است که در بعضی تبلیغات پیدا میشود. حتی گاهی در مصاحبه ها و سخنرانیهای تبلیغاتی، دیده می شود که نامزدی با طفره رفتن از معرفی صاف و صریح خود، از وقت گذاشتن برای مجموعه هایی که به دنبال حقیقت و روشنگری هستند، کناره گرفته و به دنبال ارتباط با جاهایی می رود که شاید بتوانند برایشان رای بیشتری فراهم کنند.
5- گاهی نامزدها در تفکر و به تبع آن تبلیغات انتخاباتی خود، بین شأن قانونی نمایندهای که باید قانونگذار باشد و شأن اجرایی دولت عامل اسلامی، خلط میکنند و بدتر اینکه گاهی این جابهجایی شأن قانونگذار و مجری، آگاهانه است؛ مشکلات و ناآگاهی مردم زمینهای میشوند برای سوء استفاده تبلیغاتی و دادن وعدههای اجرایی و عمرانی.
از آنجا که انتخابات و تبلیغات آن، خودش فرهنگ سازی میکند، دادن چنین وعدههایی باعث ایجاد توقعات نابهجا و غلط از نمایندهی مجلس در بخشی از جامعه میشود و این، عرصه را بر نامزدهایی که به جایگاه نمایندگی واقفند و خود را ملزم به رعایت و حرکت در چارچوب آن میدانند تنگ میکند و مانعی میشود بر سر راه "انتخاب آگاهانه".
6- نمایندگی ملت و حضور در مجلس شورای اسلامی، عرصهای برای انجام وظیفه و مسوولیت در مقابل تمام آحاد جامعه است. متأسفانه محتوای برخی تبلیغات انتخاباتی مجلس - متأثر از تفکرات و برداشتهای خود نامزدها- به تفکر و مطالبهی منطقهای از نمایندهی مجلس دامن زده و جامعنگری و دید ملّی –که خود نسخهای تقلیل یافته از دیدگاه امت اسلامیاست- را از مخاطب دور میکند؛ یا اینکه کوچکترین تلاشی در جهت عمق دادن به نگاه رأی دهندگان انجام نمیدهند. افراد منتخب از مناطق مختلف به مجلس میروند اما مصوبات آنها بر تمام کشور تاثیر میگذارد و حتی در برخی تصمیمها سایر مسلمین عالم را نیز بیتاثیر نمیگذارد. بنابراین در تبلیغات باید توازن هوشمندانهای بین توجه به نقش منطقهای و فرامنطقهای نماینده وجود داشته باشد اما اغلب به این موضوع بی توجهی میشود.
7- ورود نادرست افراد و نهادهای مختلف حقوقی و مدنی به مسأله تبلیغات و القای اصلح بودن کسانی که در لیست آنها قرار دارند بدون ارائه دلیل و مستندات قانع کننده و آگاهی بخش – حتی اگر از روی دلسوزی برای نظام اسلامیباشد- گامی در جهت استضعاف فکری و نگاه ابزاری به مردم و بر خلاف هدف رشد جامعه است. این رویه باعث انتخاب ناآگاهانه و احساس رفع تکلیف در کسانی میشود که از این نهادها و لیستهای آنان تاثیر میپذیرند.
8- تخلف از قوانین موضوعه کشور در تبلیغات انتخاباتی به شکلهای مختلف خود را نشان میدهد. حتی اگر عقیدهی کسی، نقص دراین قوانین است، که همان را هم خود نمایندگان مجلس وضع کردهاند، عدم رعایت آن از سوی کسی که میخواهد به مرکز قانون گذاری برود، پذیرفته نیست. البته قوانین تبلیغات نیاز به اصلاح دارد اما به تخلف و قانون شکنی، نه.
لازم است هر یک از این موارد گفته شده، که قطعا تمامی آسیبهای تبلیغات انتخاباتی را فهرست نکرده، برای دستیابی به انتخاباتی سالم -با نگاه حداقلی- و پس از آن تبلیغات و انتخاباتی فرهنگ ساز و رشد مدارانه در جامعه اسلامی، مورد توجه قرار گیرند. اگر بخواهیم عزم همگانی برای اصلاح این آسیبها شکل بگیرد و نتیجه بدهد، باید دلسوزان ملت و نظام اقدام عملی در معرفی شایستگان با روشهای شایسته نمایند تا بدین ترتیب خود شایستگی و شایسته سالاری ترویج و حاصل شود. نکته مهمی که توجه به آن نجات بخش از آسیبها و آفات است همانا تقوای الهی در همه افراد و ارکان جامعه است، انشاءالله.
**** تکمله ****
این هم نمونه یک تبلیغ انتخاباتی دلچسب مشهدی در اولین مجلس پس از انقلاب اسلامی:
